Viết prompt AI sao cho đỡ phải sửa: tips từ hướng dẫn chính thức

Bạn có bao giờ gõ “soạn giúp mình bài về quang hợp” rồi nhận về một đống chữ chung chung không? Mình bị hoài. Lỗi thường không nằm ở AI, mà ở prompt.

Mình đọc hướng dẫn chính thức của 3 bên: Anthropic (Claude), OpenAI (ChatGPT) và Google (Gemini). Tụi nó nói khá giống nhau. Mình gom lại cho bạn nè.

5 tips chung

1. Viết rõ, cụ thể. OpenAI khuyên nói rõ bối cảnh, kết quả mong muốn, độ dài, format và phong cách. Càng mơ hồ thì AI càng đoán bừa.

2. Cho vai trò. Anthropic hướng dẫn gán role và đưa instruction rõ ràng. Ví dụ: “Bạn là giáo viên Sinh lớp 8”.

3. Cho ví dụ mẫu. Google viết thẳng: “We recommend to always include few-shot examples in your prompts. Prompts without few-shot examples are likely to be less effective.” Nghĩa là nên luôn kèm vài ví dụ, vì prompt không có ví dụ thường kém hiệu quả hơn.

4. Tách phần dữ liệu ra. OpenAI khuyên để instruction lên trước, context phía sau, và ngăn cách các phần bằng dấu như ###, """ hoặc XML tag. Anthropic còn nói riêng với Claude nên dùng XML tag, vì Claude được train để nhận ra kiểu này.

5. Chia nhỏ việc và test dần. OpenAI gợi ý chia task phức tạp thành nhiều bước nhỏ, đưa tài liệu tham khảo vào, rồi test thay đổi một cách có hệ thống. Nói đơn giản: không ưng thì sửa prompt rồi chạy lại.

Ví dụ trước/sau

Trước:

Ra đề kiểm tra môn Sinh.

Kết quả: đề chung chung, không biết lớp nào, khó cỡ nào.

Sau:

Bạn là giáo viên Sinh học lớp 8, có kinh nghiệm ra đề.

Nhiệm vụ: tạo 5 câu trắc nghiệm 4 đáp án về chủ đề quang hợp.
Mức độ: nhận biết 3 câu, thông hiểu 2 câu.
Format: mỗi câu gồm đề, 4 đáp án A-D, đáp án đúng và giải thích 1 câu.
Giọng văn: đơn giản, hợp học sinh lớp 8.

Ví dụ một câu mẫu:
Câu 1. Cây xanh hấp thụ khí nào để quang hợp?
A. O2  B. CO2  C. N2  D. H2
Đáp án: B. Cây lấy CO2 để tạo chất hữu cơ.

<tai_lieu>
[dán đoạn SGK hoặc ghi chú bài giảng của bạn vào đây]
</tai_lieu>

Chỉ dùng thông tin trong <tai_lieu>.

Bản này có đủ: vai trò, nhiệm vụ cụ thể, format, ví dụ mẫu và phần dữ liệu tách riêng. Câu hỏi nào AI viết ra cũng bám sát hơn nhiều.

Câu mẫu ở trên là mình tự viết để minh họa nha, bạn thay bằng câu của bạn.

Khi kết quả chưa ưng

Đừng bỏ cuộc sau lần đầu. Mấy câu follow-up mình hay xài:

“Rút ngắn còn một nửa, giữ ý chính.”
“Câu 3 khó quá, đổi thành mức nhận biết.”
“Viết lại theo format bảng.”

Mỗi lần chỉ đổi một thứ để biết thứ nào có tác dụng.

Nhớ check lại

Hướng dẫn chính thức hay cập nhật, tên model cũng đổi liên tục. Trang gốc bên dưới là nơi chuẩn nhất, bạn check lại khi rảnh nha. Còn nội dung AI trả ra, thầy cô vẫn nên đọc lại trước khi dùng. Đừng nhập tên thật hay thông tin cá nhân của học sinh.

Tóm lại

Nói rõ: lớp nào, làm gì, bao nhiêu, format ra sao.
Cho vai trò và 1 ví dụ mẫu.
Tách tài liệu ra bằng dấu hoặc tag.
Không ưng thì sửa từng chút rồi chạy lại.

Muốn có prompt mẫu dùng liền, xem thêm bài 7 prompt AI thầy cô xài liền được.